MM MARHANELE
Three Poems
Xirhun'wa xa Mati
Xipepetwana a xi vile ro vila;
Xi ba, xi cinacina no hlanganisa timheho,
Xi ba xindziwandziwani xa mati ngi xo hlola
Mbala wa misava wu cinca magenge,
Swivumbiwa swi dlitadlita ngi ta byongo ti wachukile,
Marhavi ni matluka swi swuluta ngi swo tisunga
Vumbhoni bya ku nghena ka rifu hi bazi ro mpundzu
Byi tsema ni minhlana ya vahlohluvi vo maxelo
Tilo ni rihati swi kavanga no tiyisa nyimpi ya xijumana.
Xi lo na gongodza xipepetwana xo kona,
Leswo chava hi moya swivumbiwa swi khotsa mincila
Mirhi yi wa mikapa 'ngi yo va swiendla-hi-vomu
Timintsu ti cinama ti xambila ku vona tiko rintshwa,
Matluka ma hundzuka swilavi exivindzini xa xibakabaka
Xihongu, mpfula ni xidzedze swi mbhombhela hinkwako
No tlallalata hinkwaswo swa mavevu hi swivuri swo gwanya
Swi ya ku xululu-mhe! –emuya-swi-nga-vuyi
Laha swi nga hundzaka vamhondlwana lavo fela hi vanyini
Swihototo swa mati swi va swihototo.
Maxuvuru eswidziveni ni le mabobomeni ma khoma xivixivi;
Ma rhangise vuhawu byo hlota marhavi ya mati,
Kombe matimagodya ma hlambanya hi nhongo ni jazi;
Leswaku loko xi ri xo ya entsindza,
Endzhaku a xi tlheleli -swa yila.
Maxuvuru, ya vanhu ncucununuu!
Vutomi bya wona byi ngangamela,
Mintsumbu ya wona yi ya helela exikhulwini xa mati.
Khani-khani ximbhembhe xi ta tsema ti koma,
Kambe ko fana ni kwala.
Vhiki khe, xa ha hluthulela swihlungwa,
Tindlu ti hlaseriwa hi n'wari wo tswala hi swimbyarumbyaru
Leto vumbiwa hi misava ya nyaka ti nghena etimhakeni; hi
nkandzakanyo hohloo!
Swiqongwana swi vuya ehenhla ka mintsumbu;
Swi yi pangula no yi nuvuka
'ngi swi lo mama lera ka Javulosi vele.
Tiko hinkwaro ri xangula,
Kambe Makundzumula a nga yimi ku vangula.
Laha a ba kona a ba swi suka
Vumunhu byi mbewula byi mbewurile;
Byi ku ncokolo, hi mahlongati yo langutela valuleki
Nawu wa xisiyamani wu teka magoza yo vukari;
Vanhu va phikizana ni swiharhi ni swikokovi hi ku ba xigagaga,
Kombe sweswo a swo fana ni ku cela nsele hi matino,
Hikuva xirhun'wa a xi mbhonye hinkwako.
Ndhambi leyi a yi hlasele Afrika-Jikelele,
Kambe leswi a swi ri eka Maputsu,
Loko ti helerile ebyongweni a wu ta ma yila mati;
Lama a ma hundzuke xirhun'wa;
Xo ta yayarhela vamakwerhu va ha tshamisekile
Phela Zambezi a nga lo kihlanya a lo mpanguu!
Loko a ya fika eka Maputsu se o mbveveleta kunene;
A vorota ntumbuluko hinkwawo hi ku rhandza;
Ivi vutomi bya swisiwana byi rhevulukela ematini.
Afrika-Dzonga a twa hi ndhuma,
Leswaku eka Maputsu ta vinjana eminkeleni.
Hiloko a nyunganyungisa vuthu ra yena ra vululeki.
Loko dyambu ri ya ku vhaa!
Swihirihiri swa maxangu swi ku: ”Se hi fikile.”
Hi xinkadyana rikhada leri a ri memetela erhavini ra murhi
Ri ngengemiseriwa endzeni ka xihahampfhuka-phatsa ni mana wa rona,
Kasi swin'wana swihirihiri na swona a swi nghene ehansi
No tleketlela tinkuveri ta mati swi ya ku jaja eswitsungeni
Swa swihlala
Ntirho wa vafana va Mbeki wu ve tano hi minkarhi ni masiku,
Kambe Mayembula na Makundzumula va nga yimi no yima
Ku cinisa va ka hina ncino wa cawa ya rifu;
Van'wana va dlawa hi xindzuvu xo fa ni mintlhambi ya vona
Van'wana va xwela, khukhuriwa no ndzoveteriwa emakorhweni;
Makorho ya nsohonsohe wo va fikisa emakumu ka mati;
Laha va nga helela kona va fe ni marito;
Kona laha va nga etlela vurhongo bya makumu;
Va nga lahliwanga hi xiwacha xa ndhavuko wa vona.